Problemy ze wzrokiem – zabawy

by

W co się bawić z dzieckiem niewidomym i słabowidzącym?

Nieprawdą jest, że dziecko słabowidzące lub niewidome nie może się bawić jak normalne dziecko. Może! Wystarczy tylko zmienić nieco zasady zabawy bądź gry i dostosować je do możliwości dziecka.

Zabawa niweluje i kompensuje zaburzenia, rozbudza aktywność społeczną, kulturalną i ruchową dziecka. I okazuje się, że to właśnie poprzez zabawę dzieci z problemami z widzeniem czynnie odpoczywają, kompensują uszkodzone zmysły, zdobywają wiedzę i nowe umiejętności oraz uczą się żyć „normalnie”.

W czasie gry lub zabawy dziecko uczy się:

  • wykonywać prawidłowo ruchy
  • używać zmysłów
  • rozpoznawać różne kształty, faktury, przedmioty
  • nawiązywać kontakt
  • stawać się niezależnym
  • nowych umiejętności, które są podstawą do późniejszych sukcesów w nauce szkolnej i przyszłej pracy zawodowej.

Najcenniejsze dla dzieci słabowidzących lub niewidomych są zabawy kształtujące orientację przestrzenną i sprawność ruchową.

Gry i zabawy możemy podzielić na:

ruchowe – dzieci je uwielbiają, ponieważ bawiąc się odpoczywają, relaksują się, regenerują. Ruch wpływa korzystnie na rozwój fizyczny, ruchowy, psychiczny, umysłowy, społeczny. Dziecko trenuje motorykę małą i dużą (sprawność kończyn i palcy), zręczność, szybkość, siłę, myślenie, wyobraźnię, orientację przestrzenną, zmysł kinestetyczny. Co więcej, zabawy ruchowe uczą cierpliwości, dokładności, zaradności, koleżeństwo, empatię, kształtują poczucie własnej wartości.

Aby wybrać właściwą grę lub zabawę należy wziąć pod uwagę wiek dziecka, jego sprawność psychoruchową, liczbę osób biorących udział w zabawie, stopień ograniczenia wzroku. Bezpieczeństwo to podstawa, więc przywiązujemy wagę do miejsca zabawy i akcesoriów, których w niej używamy. Szczególnie wartościowe są zajęcia na świeżym powietrzu.

Przykłady zabaw i gier:

KSZTAŁTY

Zadaniem dzieci podzielonych na zespoły jest utworzenie z własnych ciał (leżąc) określonych kształtów np. figur geometrycznych, liter, cyfr itp. Hasło podaje prowadzący, podczas swobodnego biegu dzieci. Wygrywa zespół, który szybciej i dokładniej wykona zadanie. Zabawa ta uczy współpracy.

WYLICZANKA (mówimy i łapiemy dziecko za wymienianą część ciała)

Idzie, idzie stonoga, a tu… noga.

Idzie, idzie malec, a tu… palec.

Idzie, idzie koń, a tu… dłoń.

Idzie, idzie krowa, a tu… głowa.

A na końcu leci kos, a tu… nos!

BALONIK

zgromadzone blisko siebie dzieci trzymają się za ręce i w miarę powtarzania słów: „Baloniku nasz malutki, rośnij duży okrąglutki. Balon rośnie, że aż strach” dzieci odchodzą powoli od siebie. Po słowach: „Przebrał miarę no i trach” dzieci puszczają się za ręce i przykucają lub padają. Powtarzamy tę zabawę kilkakrotnie.

DO WODY, NA BRZEG

Dzieci stoją w rzędzie przodem do prowadzącego zabawę. Na hasło „do wody” dają krok do przodu, na hasło „na brzeg” wracają na swoje miejsca. Prowadzący myli hasła, dziecko, które popełni błąd odpada.

PO WĄSKIE DRÓŻCE

Narysowana wąska (ok.20 cm) dróżka, na której ułożone są różne przedmioty. Dzieci idąc kolejno omijają je, a kiedy zrobią to bezbłędnie, stają na koniec kolejki. Powtarzamy kilka razy.

GŁOWA, RAMIONA, KOLANA, PIĘTY

Stajemy w kręgu (kole) , śpiewamy i pokazujemy rękoma  ruszając się dynamicznie i z życiem części ciała, których właśnie jest mowa w pląsie.

Głowa -pokazujemy obiema rękoma głowę,

Ramiona – pokazujemy obiema rękoma ramiona,

Kolana – pokazujemy obiema rękoma kolana,

Pięty – pokazujemy obiema rękoma pięty,

Kolana, pięty, kolana, pięty

Kolana – pokazujemy obiema rękoma kolana,

Pięty – pokazujemy obiema rękoma pięty,

Głowa, ramiona, kolana, pięty

Głowa -pokazujemy obiema rękoma głowę,

Ramiona – pokazujemy obiema rękoma ramiona,

Kolana – pokazujemy obiema rękoma kolana,

Pięty – pokazujemy obiema rękoma pięty,

Oczy, uszy, usta, nos.

Oczy – pokazujemy obiema rękoma oczy,

Uszy – pokazujemy obiema rękoma uszy,

Usta – pokazujemy obiema rękoma usta,

Nos – pokazujemy obiema rękoma nos.

dydaktyczne – ich celem jest stawianie dziecku zadań do wykonania. Pogłębiają, systematyzują i rozszerzają u dzieci zdobytą już wiedzę. Element współzawodnictwa dodatkowo motywuje dzieci. Gry i zabawy dydaktyczne kształtują procesy poznawcze, rozwijają samodzielność, aktywność, zaradność i uczą współdziałania w grupie.

Przykłady zabaw i gier:

LUDZIE DO LUDZI

Uczestnicy poruszają się po sali w tempie muzyki. Na sygnał prowadzącego wszyscy witają się wymienionymi częściami ciała, np. ręka wita rękę. Następnie znów spacerują i po sygnale witają się innymi częściami ciała np. łokieć z łokciem. Na sygnał „ludzie do ludzi” wszyscy skupiają się w ciasny krąg.

CZYSZCZENIE BUDKI TELEFONICZNEJ

Każda osoba ma kawałek papieru o wymiarach 50 Χ 50 cm. Gracze ustawiają się przed swoimi kwadratami. Prowadzący informuje: jesteście czyścicielami okien, a przed wami jest bardzo brudna budka telefoniczna. Trzeba ją wymyć, wszystkie zewnętrzne powierzchnie i kąciki w środku. Wszyscy pracują przy dźwiękach wolnej lub skocznej muzyki.

WYŚCIG Z DYNIĄ

Do zabawy potrzebna jest dynia. Jeżeli nie ma jeszcze dyń, możemy bawić się z arbuzami. Potrzebne są do niej także naturalne miotły z witek. No, w ostateczności można także użyć zwykłych, dużych szczotek na kiju… Dzieci stają na linii mety – po usłyszeniu sygnału „start”, każde turla dynię za pomocą miotły do mety. Kto pierwszy dotrze tam z dynią, ten wygrywa. PS. Dynia nie może być zbyt duża, bo dziecko nie będzie w stanie jej toczyć.

CO TO JEST?
Prowadzący zabawę zakrywa wybrany przedmiot materiałem (np. drewniany stolik z metalowymi nogami). Prosimy dziecko, aby spróbowało poznać go dotykowo. Wspólnie z dzieckiem określamy jego cechy („gładki”, „twardy”, „chłodny”, „duży” itp.). Następnie wspólnie domyślamy się z jakich materiałów jest on wykonany („to chłodne nazywa się metal, a to ciepłe drewno”), nazywamy i liczymy poszczególne jego części („te metalowe chłodne to nogi”, „ile ma nóg?”). Dziecko może schować się pod materiał i eksplorować przedmiot całym ciałem i na różne sposoby, np. kłaść się pod nim i na nim, stukać w niego, sprawdzić jego zapach a nawet smak. Wreszcie określamy, do czego może dany przedmiot służyć i uroczyście przy udawanych fanfarach ściągamy zasłonę. Wspólnie nazywamy przedmiot („To jest stół!”) i w nagrodę zamieniamy się rolami. Proponowana zabawa może mieć nieco inny scenariusz. Poznawane przedmioty to obce planety albo nieznane lądy, które dziecko odkrywa wspólnie z prowadzącym zabawę.

MOJA MASKOTKA

Prowadzący zabawę prosi dziecko o przyniesienie ulubionej maskotki czy zabawki, bądź sam przynosi maskotkę, która będzie bohaterem wspólnych zabaw. Scenariusz zabawy zależy od upodobań dziecka. Prowadzący użycza głosu maskotce i ustawia ją w różnym położeniu względem dziecka, a następnie dziecko samo użycza głosu maskotce i sytuuje ją w różnych pozycjach względem swojego ciała (kapryśna lala kolejno narzeka na niewygodne siedzenie na kolanach dziecka, na jego głowie, z tyłu na podłodze, itp.; rozbrykana małpka skacze wysoko nad głowę dziecka, nisko za nogami, itp.; dziecko udziela instrukcji misiowi, gdzie powinien się schować przed groźnym wilkiem). Z czasem można w zabawie użyć kilku maskotek. Bardzo wygodne są pacynki nakładane na rękę. Dziecko spontanicznie używa określeń przestrzennych, dotyczących położenia maskotek względem siebie.

tematyczne – to najłatwiejsza forma zabawy dla dzieci z uszkodzonym wzrokiem, ponieważ najczęściej gra lub zabawa wymaga od niego naśladowania osoby dorosłej lub kolegi, odgrywania ról. Tu liczy się ich doświadczenie, obserwacja i wiedza np. na temat tego jakie obowiązki ma strażak i co robi weterynarz. Zabawy te ćwiczą spostrzegawczość, wzbogacają słownictwo, kształcą uczucia, wyobraźnię, rozwijają inteligencję praktyczną, uczą przestrzegania zasad, norm, reguł.

Tematy zabaw wynikają zwykle z doświadczeń, między innymi z wizyt w sklepie, u lekarza czy u fryzjera. Najpopularniejszą jest zabawa „w dom”, a więc zabawy oparte na czynnościach życia codziennego.

Przykłady zabaw i gier:

ZABAWA W GOTOWANIE

Dziecko przy użyciu garnków zabawek oraz imitacji produktów spożywczych (owoców, warzyw) imituje gotowanie obiadu. U najmłodszych dzieci do zabawy w gotowanie wystarczy garnuszek i łyżka.

ZABAWA W LEKARZA

Dziecko z wielką troską bandażuje misiowi łapkę lub robi chłodne okłady rozgorączkowanej lalce.

stolikowe – zabawy te kształcą pamięć, myślenie i uwagę. Uczą zastosowania zdobytych umiejętności w praktyce, kształtują systematyczność i koleżeńskość. Do gry potrzebujemy kostek, pionków, liczmanów (np. guzików, cukierków czy patyków). W grze może wziąć udział minimum dwójka dzieci, a najlepiej więcej. Grę kontroluje dorosły.

Przykłady gier:

CHIŃCZYK

WARCABY

Źródła: efps.pl, profesor.pl