Rozwój dziecka – ciekawostki

by

Rodzice uczą się odczytywać uczucia dziecka obserwując je. Dość szybko potrafią ocenić, że płacz może sygnalizować głód, mokrą pieluchę, uwieranie ubranka albo nudę, a śmiech radość i zadowolenie. Pamiętajmy, że dziecko to mały dorosły, który czuje, ma potrzeby, może czegoś nie lubić. Poniżej 5 ciekawostek, które warto wiedzieć o rozwoju małego dziecka, które pozwolą nam lepiej je rozumieć.

Dziecko ma mózg

Aby zrozumieć jak działa mózg dziecka, warto poznać jego budowę. Mózg składa się z dwóch półkul mózgowych – prawej i lewej, które pokryte są korą mózgową. Współpracę między półkulami umożliwia spoidło wielkie (inaczej: ciało modzelowate), które rozdziela obie półkule od siebie i przekazuje informacje z jednej strony na drugą. Obserwacje pokazują, że słabo rozwinięte ciało modzelowate jest jedną z przyczyn zaburzeń koncentracji i nadpobudliwości. Lewą połową naszego ciała rządzi prawa część mózgu i na odwrót. Lewa półkula panuje nad myśleniem logicznym i mową. Prawa rozpoznaje muzykę, miejsce rzeczy w przestrzeni, zna się na aluzjach, przenośniach, dowcipie. Przewaga określonej grupy bodźców i zadań powoduje dominację jednej wybranej półkuli mózgowej. Dominacja półkulowa oznacza przewagę w kierowaniu sprawnościami i umiejętnościami w sposób charakterystyczny dla aktywniejszej półkuli. I tak zadania o charakterze linearnym (sekwencyjnym – krok po kroku) sprzyjają rozwojowi lewej półkuli mózgowej, a doświadczenia i bodźce o charakterze globalnym (całościowym) – sprzyjają rozwojowi prawej.

W korze mózgowej znajduje się aż 75 procent komórek nerwowych (neuronów). Mózg zawiera ich do stu miliardów. Neurony komunikują się i współdziałają dzięki specjalnym złączom, tzw. synapsom.

Człowiek przychodzi na świat z tyloma neuronami, ile będzie miał, gdy dorośnie. Z czasem, gdy dziecko się uczy, przybywa mu synaps. U dwulatka każdy neuron może mieć ich ok. 15 tysięcy. Ucząc się, mnożymy złącza między neuronami. Jednak po 20 roku życia mózgowie zaczyna się starzeć. Co rok ubywa mu tysiące komórek nerwowych. W ciągu swego życia człowiek traci średnio 10 procent neuronów.

Z czego składa się mózgowie?

  • Wzgórze: niewielkie skupisko komórek nerwowych leżące głęboko pod półkulami mózgowymi. Wzgórze odbiera i selekcjonuje prawie wszystkie wrażenia czuciowe (poza węchowymi) naszego organizmu.
  • Podwzgórze: mały, ale bardzo ważny narząd leżący poniżej wzgórza. Kontroluje m.in. temperaturę ciała oraz uczucie głodu i sytości. Wysyła też polecenia (także do przysadki mózgowej), dzięki którym organizm może zachować równowagę hormonalną, odpowiednią kwasowość krwi, czyli pH, stężenie cukru we krwi czy właściwy rytm serca.
  • Móżdżek: ma dwie pofałdowane półkule. Odpowiada za równowagę ciała oraz precyzję i koordynację naszych ruchów.
  • Przysadka mózgowa: gruczoł wydzielania wewnętrznego. Produkując hormony, wpływa na działanie pozostałych gruczołów dokrewnych i dba o zachowanie równowagi hormonalnej organizmu.
  • Pień mózgu: jest odpowiednikiem automatycznego pilota. Kontroluje podstawowe procesy niezbędne do życia – oddychanie, akcję serca i ciśnienie krwi. Najniższą jego część stanowi rdzeń przedłużony przechodzący w rdzeń kręgowy.

Po urodzeniu, ludzki mózg rośnie szybko. Około pierszych urodzin mózg osiągnie 60 procent swojej wielkości. Rozmiarem mózg dziecka będzie przypominał mózg dorosłego także dość szybko, bo już około 4 urodzin. Uczeni szacują, że do 8 roku życia budowa mózgu w 80% jest zakończona. Już nigdy rozwój mózgu nie będzie tak intensywny jak w tym czasie. Całkowity proces rośnięcia mózgu zakończy się około 20 roku życia. W chwili narodzin mózg noworodka waży około 350 g, to stanowi 11% ciężaru ciała. Mózg osoby dorosłej waży przeciętnie 1500 g., ciężar zwiększa się nie dlatego, że przyrastają nowe komórki nerwowe, ale dlatego, że tworzą się nowe połączenia. Neurolog Lise Eliot powiedziała, że: Mózg nigdy się nie zatrzymuje, on się zmienia na lepsze lub na gorsze”.

Część mózgu, która jest odpowiedzialna za logiczne myślenie, planowanie, strategie, przewidywanie konsekwencji swoich czynów, kontroli impulsów to kora przedczołowa. Mózg dziecka najbardziej intensywnie rozwija się do około 4 roku życia, a w pełni dojrzały będzie w wieku 20 lat. To oznacza, że dziecko nie manipuluje rodzicem, gdy histerycznie płacze czy w inny sposób manifestuje swoje emocje. Napady złości i akty agresji to sygnał, że dziecko potrzebuje rodzica, potrzebuje pomocy, chce, by je wysłuchać.

Dziecięcy mózg ma znacznie więcej połączeń neuronalnych niż mózg osoby dorosłej. Ma też mniej hamujących neuroprzekaźników. W rezultacie, dziecko postrzega rzeczywistość jako bardziej rozproszoną (inaczej: mniej skoncentrowaną) niż dorosły. Jest mniej świadome niemal wszystkiego, dlatego nie ma mowy o planowym działaniu przeciwko rodzicowi. Neurolodzy przyrównują postrzeganie dziecka do latarni, która rozprasza światło w całym pomieszczeniu, a tymczasem percepcja u osób dorosłych jest jak latarka – świadomie koncentruje się na konkretnych rzeczach, ale ignoruje szczegóły w tle.

Mózg starszego dziecka przechodzi przez proces „przycinania”, gdzie sieć neuronowa kształtuje się przez jego doświadczenia. Pomaga mu porządkować świat, ale również sprawia, że coraz trudniej przychodzi mu myśleć innowacyjnie, kreatywnie. Rodzice nie są świadomi, że małe dziecko potrafi skupić się jedynie przez chwilę. Pierwsze sygnały, że maluch jest gotowy do nauki to moment wydawania pierszych dźwięków – głużenie i gaworzenie. Wydając z siebie dźwięki dziecko komunikuje się ze światem. Zadaniem rodziców jest nauczyć się odczytywać ukryte widomości dzieci. A w tym czasie, jedyną rzeczą, którą może zrobić rodzic i która sprawia, że dziecko staje się mądrzejsze, jest rozmowa z nim. Dialog jest najlepszą reakcją na cisze wystepującą między kolejnymi dźwiękami wydawanymi przez dziecko. Działając instynktownie, rodzice są w stanie odpowiedzieć na 50 do 60 procent odgłosów niemowlaka. Im więcej we wczesnym okresie życia z siebie damy i zapewnimy dziecku pozytywnych emocji, tym więcej zyska ono w przyszłości. Rozwój języka można przyspieszyć, reagując na 80 procent „zaczepek” dziecka. Warto wiedzieć, że dotyk ma wpływ na rozwój inteligencji, a ruch stymuluje tworzące się w mózgu połączenia neurologiczne.

Dziecko ma potrzeby

Dziecko nie potrafi przewidzieć konsekwencji i skutków swoich zachowań. Dlatego czasem jego działania rodzic ocenia jako „niegrzeczne” i „robione na złość”. Tymczasem opiekun powinien zrozumieć, że dziecko, które chce się bawić zamiast spać, które rozrzuca garnki po całej kuchni czy które śmieje się i stawia opory przed założeniem świeżej pieluszki w ten sposób manifestuje swoje potrzeby i zabiega, by zostały one spełnione.

Czuje się tak, jak widzi mnie rodzic

Samoocena dziecka kształtuje się w oparciu o to, jak widzi je rodzic. Jeśli opiekun mówi, że dziecko jest niegrzeczne, złe czy okropne, to maluch zaczyna tak o sobie myśleć. Jeśli rodzic zauważa i spełnia potzreby dziecka to właśnie tak siebie postrzega, jako osobę zauważoną i wartą uwagi. To dowodzi temu, że rodzice mają wpływ na samoocenę dziecka.

Dziecko chce być blisko rodzica

Dziecko często wysyła rodzicom sprzeczne sygnały. W jednej chwili chcę być niezależny, by za kilka minut nalegać na to, by wziąć je na ręce. Bliskie relacje z rodzicem to najważniejsza rzecz w życiu dziecka! Maluch widzi w rodzicach bezpieczną przystań.

Przywiązanie do rodzica wpływa nie tylko zachowanie dziecka, ale także na poczucie wartości, samodzielność, niezależność, dobre relacje społeczne, mniejsze ryzyko depresji i lęku. Związek dziecka i rodziców wyznacza standardy, na jakich maluch będzie budować relacje w całym swoim przyszłym życiu.

Nikt nie jest doskonały

Rodzic nie musi być idealny, wystarczy, że będzie kochał dziecko i był blisko niego. Wystarczy, że opiekun dostrzeże w dziecku małego człowieka, z emocjami i potrzebami. Dziecko chce, by rodzic pomagał mu się rozwijać, prowadził je przez życie, kochał bezwarunkowo. Warto doceniać każde wspólne chwile, te zwykłe dni, ponieważ za kilka lat, kiedy małe dziecko stanie się całkiem dorosłym nastolatkiem, będzie nam ich brakować.

Źródła:

http://bridges2understanding.com/maturation-of-the-prefrontal-cortex/

http://psychology.about.com/od/loveandattraction/a/attachment01.htm

http://psychology.about.com/od/biopsychology/ss/brainstructure_2.htm#step-heading