Wady wymowy

by

7 najczęściej spotykanych wad wymowy występujących u przedszkolaków.

Najczęściej pierwszy kontakt dziecka i logopedy ma miejsce w przedszkolu. W większości placówek to nauczyciel bacznie obserwujący swoich podopiecznych zauważa problemy z mówieniem, podczas gdy wielu rodziców nie zdaje sobie sprawy z ich obecności. Co powinno nas niepokoić w mowie przedszkolaka?

Wszystko jest ok i nagle…

Często proces rozwoju przebiega poprawnie, może się też jednak zdarzyć tak, że będzie zaburzony lub zakłócony. Zakłócenia zwykle wynikają z różnic indywidualnych między ludźmi, ale już zaburzenia są zjawiskiem niepokojącym, szczególnie w odniesieniu do dzieci powyżej 5 roku życia. Najczęściej zaburzenia mowy łączymy z nieprawidłowym rozwojem psychoruchowym i odwrotnie.

Zaburzenia i wady

Zaburzenia mowy (deficyty mowy, zaburzenia komunikacji, zniekształcenia mowy to nieprawidłowości mowy wywołane czynnikami środowiskowymi lub/i endogennymi. To przykładowo proste wady wymowy, ale też całkowity brak możliwości komunikowania się. Zaburzenia rozwoju mowy to zaburzenia komunikacji językowej spowodowane brakiem lub niewystarczającym rozwojem kompetencji językowych i sprawności realizacyjnych.

Wada wymowy (dyslalia, zaburzenie wymowy, zaburzenie artykulacji) obejmuje zniekształcenia wywołane czynnikami endogennymi (biologicznymi) i określa nieprawidłową realizację fonemów. O wadach wymowy mówimy wtedy, gdy odbiega ona od normy ogólnie przyjętej w danym języku.

W momencie, kiedy dziecko jest narażone na długotrwałe oddziaływanie jakiegoś niekorzystnego czynnika, może dojść do opóźnienia rozwoju mowy (ORM, alalia prolongata, niedorozwój mowy). To zjawisko występujące u dzieci, charakteryzujące się wolniejszym rozwojem zdolności ekspresyjnych (nadawania), bądź percepcyjnych (odbioru) mowy.

Prof. Halina Spionek podkreśla, że na opóźnienie w rozwoju mowy może mieć wpływ:

  • późniejsze pojawienie się gaworzenia (norma ok. 6 miesiąca);
  • późniejsze pojawienie się pierwszych słów (norma: koniec 1 roku życia);
  • ubóstwo słownika (norma: dwulatek powinien wymawiać ok. 300 słów);
  • późniejsze pojawienie się zdań prostych i złożonych (norma: 2 rok życia zdania proste, 3 rok zdania złożone);
  • zbyt długo utrzymująca się swoista mowa dziecięca.

Najważniejsza jest właściwa diagnoza, dlatego warto skonsultować się z logopedą w momencie, kiedy zauważymy coś niepokojącego. Do najbardziej znanych klasyfikacji objawowych, na podstawie których zwykle logopedzi przeprowadzają diagnozę,, należy ujęcie wyżej wspomnianej prof. Haliny Spionek. Wśród zaburzeń mowy pochodzenia endogennego znalazły się: dysglosja, afazja, dyslalia, dyzartria, oligofazja, jąkanie, logoneurozy, schizofazja, dysfemia i dysfrazja.

Do najczęściej spotykanych wad wymowy występujących u dzieci w wieku przedszkolnym zalicza się:

  • Dyslalie – to zaburzenia mowy polegające na niemożności prawidłowego wymówienia jednego lub kilku dźwięków mowy; w obrębie dyslali wyróżniamy seplenienie,
  • Mowa bezdźwięczna – polega na wymawianiu głosek dźwięcznych i bezdźwięcznie bez drgań wiązadeł głosowych (b-p, w-f, g-k, d-t, ż-sz, z-s, ź-ś, dz-c, dź-ć),
  • Kappacyzm, gammacyzm – to nieprawidłowa realizacja głosek k,g. Przy takiej wadzie zamiast kot dziecko mówi tot, zamiast kasa – tasa,
  • Rotacyzm (reranie) – artykulacja głoski r wymaga wprowadzenia języka w subtelne ruchy wibracyjne. Rotacyzm polega na nieprawidłowej realizacji głoski r,
  • Nosowanie (rynolalia)– głoski nosowe m, mi, n, ni, ę, ą – wymawiane są jak ustne i odwrotnie – ustne z poszumem nosowym,
  • Dyslalia całkowita (bełkot) – to nieprawidłowa wymowa polegająca na opuszczaniu, zastępowaniu lub deformowaniu prawie wszystkich głosek. Wymowa dzieci z tego rodzaju dyslalia jest prawie w ogóle niezrozumiała,
  • Jąkanie – czyli zaburzenie płynności, tempa i rytmu mówienia spowodowane nadmiernym napięciem mięśni oddechowych, fonacyjnych i artykulacyjnych.